edubreizh: Un deiz, ur ger

Apprenez un mot nouveau chaque jour grâce à notre widget disponible ici.

Les définitions données sont issues du dictionnaire Favereau. Elles sont mises en valeur grâce au travail de l'Agence Bretagne Presse.

Le dictionnaire complet est consultable ici.

Edubreizh.net sera prochainement en version de démonstration. Pour vous préparer à utiliser nos services, commencez par trouver l'article qui correspond au mot du jour grâce à la petite ressource grammaticale ci-dessous:

Il est invariable dans le sens où le français l'entend (selon le genre).
Il varie selon la consonne initiale du mot:
On utilise un (un & une) devant H, N, D, T, et voyelles.
On utilise ul (un & une) devant L uniquement
On utilise ur (un & une) devant toutes les autres consonnes.

Noter qu'à l'oral, il n'est pas rare d'entendre ur devant L. Il n'existe pas d'article indéfini pluriel (ni d'article partitif) en breton.

Et surtout, n'oubliez pas de répondre à notre enquête en ligne.

Consultez le glossaire à l'aide de cet index

Spécial | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O
P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z | Tout

Page: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... 15 (Suivant)
Tout

A

Amzer = Temps

TEMPS ][ AMZER n. -ioù (tous sens) (cf. e berr amzer, dre hir amzer, abaoe kozh amzer...), amzer ruz (gros t.), dindan ar seizh amzer (tous les t.)

faire son temps ober e amzer (soudard...)

à temps partiel darn amzer

il fut un temps amzer a oa bet (n'eve ket..., cf. bet (eo) ha n'eve ket)

de tous temps a bep amzer, evit ar wech (cf. a -holl -viskoazh)

en même temps er memes amzer, àr un dro (g'...)

dans le temps en amzer gozh

il a fait son temps bet en deus e amzer

de temps en temps amzer amzer, bep an (& un) amzer (syn. une fois le temps ur wezh an amzer, & ur wech dre vare, cf. gwech ha gwezh all...)

bon temps (fig.) berr -amzer, c'hoari gaer

temps (opportun) KOULZ (var. KOURZ) m. : e(n) koulz (& anc. e kentel)

(grand) temps POENT m. (cf. kozh poent), (cf. mall urgence, -ent), parf. struct. bremañ eo (ober...), (cf. mare moment, termen terme).

Arc'hoazh = Demain

DEMAIN ][ ARC'HOAZH, var. WARC'HOAZH, parf. A -BENN ARC'HOAZH

à demain ken arc'hoazh

dès demain arc'hoazh kentañ.

Armel = Armoire

ARMOIRE ][ ARMEL (var. ARBEL, ARVEL K, ARMENER W) f. -ioù

PRES m. -ioù

(contenu) ARMELIAD (& var.) f. -où

PRESIAD m. -où

loc. KONTOUER m. -où, -AD, m. -où Go

KREDAÑS f. -ioù W

armoire à glace (fig.) TREUSTELLEG, -IEG m. -ed.

Arnodenn = Examen

EXAMEN ][ arnodenn f. -où (& coll. arnod), usu. EGZAMIN m. -où, parf. (moral, médical...) imbourc'h m. -où.

Avel = Vent

VENT ][ AVEL n. -ioù, au vent DIWAR AVEL, sous le vent OLA -VENT / OLEVENT, coup de vent AVELADENN f. -où, grand vent AVELAJ m. -où, -choù, parf. (surt. du corps) GWENT m.

instruments à vent binvioù avel, vent arrière LARK GANTI (cf. fig. drougavel, gwall avel, & buared vent solaire, morsuilh var. suilhig ar raden, skarin Meurzh, spelc'h...)

Iles du Vent Inizi diwar an Avel pl.

B

Bag = Bateau

BATEAU ][ BAG f. -où, bigi, (contenu) BAGAD f. -où

mener en bateau tremen lost al leue dre c'henoù ub.

b. de sauvetage kanod (sovetaj & var.) m.

Banderolenn = Banderole

BANDEROLE ][ BANDEROLENN f. -où.

Bank = Banc

BANC ][ BANK m. (var. PANK f.) -où, -choù, -eier, parf. SKAON f. -ioù, skenier, ski- (& siège)

(contenu) BANKAD m. -où (var. P- f.)

(poissons) parf. MOUDENN (pe BODENN) f. -où

banc à dossier BANK -TOSEL

banc sous armoires SOULBANK m. -où

banc de pierre bank maen & menk m. (f.) -où

banc de rameurs tost m. -où

banc de sable TRAEZHENN f. -où.

Banniel = Drapeau

DRAPEAU ][ BANNIEL (var. -IER) m. (& f.) -où, usu. DRAPO m. -ioù

(lange) MEZHERENN f. -où

sous le drapeau de qun dindan vanniel ub.

sous les drapeaux dindan an armoù (tradit.).

Bara = Pain

PAIN ][ BARA m. (où), & coll. -enn -où, dim. -ig, div. sortes: bara brazed (complet), brennek (de son, & kejet, droug ha mat), bara brizh (bis), bara bronnet (& boutellet, à saillies), bara kan (azyme, cf. panenn), bara -ludu, -oaled (sous la cendre, cf. surugenn & var.), bara mouchenn (& choan(enn) en miche), bara pleget (plié, cf. doublenn), bara tiegezh (& menaj, de ménage), & bara amanenn (& hag amanenn), bara benniget, bara mel (d'épice), arg. TUN. eltris var. ent- m., fig. souv. -ENN f. -où (cf. baraenn f. -où) : ex. KOARENN (pain de cire), parf. TORZH f. -ioù, -où (tourte, cf. torzh vara) arbre à pain gwez bara coll. -enn v. # du pain sur la planche labour war ar stern # manger son pain blanc debriñ e vara gwinizh # pour une bouchée de pain evit (ur) bennozh Doue # Ôter le pain de la bouche tennañ ar bara eus genoù (ub.), (cf. arvara restes de pain).

Barr = Branche

BRANCHE ][ BARR m. -ioù

BRANK m. -où, (contenu) BRANKAD m. -où

(grosse br. & fig.) SKOURR m. -où

avoir de la branche kaout skoultr

vieille branche kamarad kozh.

Barr-amzer =Tempête

TEMPETE ][ TEMPÊTE : BARR -AMZER m. -ioù (cf. -avel, -korc'hwezh, -tourmant...), usu. TAOL -AMZER m. -ioù (cf. taolad vague de...), parf. TEMPEST (var. popul. TEMPACH) m. -où.

Beaj = Voyage

VOYAGE ][ BEAJ (loc. VOIAJ) f. -où, -choù : monet beaj (en v.), div veaj (parf. conf. avec div wech deux fois)

gens du voyage KOMEDIAÑCHERION, pl. paotred termaji (cf. treuz).

Bed = Monde

MONDE ][ BED m. -où : er bed a -bezh (var. er bed -holl), dont er bed (war an douar, & vb. bezañ)

(du, le...) TUD pl. (& gens, anc. f. clan), an holl dud (usu. TOUT AN DUD, popul. TOU'N DUD)

dans le monde (société) E -TOUESK AN DUD

il y a un monde entre... emañ ar mor etre...

un homme du monde appr. un aotroù f. itron, parf. un den !

pour rien au monde evit netra er bed (var. ebet, étym. er bed)

se faire un monde de bezañ mil nec'het g'...

Belbeter = Bricoleur

BRICOLEUR ][ -EUSE BELBETER, -OUR m. -ion f.1, PITELLER (var. B-) m. -ion f.1.

Benveg = Outil

OUTIL ][ BENVEG m. -er, -où, -vier, -viji, -vioù (cf. prov. fallañ ibil zo er c'harr a wigour da gentañ ce sont les mauvais ouvriers qui ont de mauvais outils), parf. O(U)STILH m. -où (surt. matériel agricole), (cf. klaou engin surt. en fer, reizhoù nécessaire, rikoù attirail, & anc. micherioù pl.).

Berrloer = Chaussette

CHAUSSETTE ][ BERRLOER f. -où, -eier (paires), souv. LOER f. -où, -eier, parf. CHAOSETENN f. pl. -TOÙ.

Bloavezh = Année

ANNEE ][ ANNÉE : BLOAVEZH (& blevezh) m. -ioù

BLEAD m. -où

(contenu) BLOAVEZHIAD m. -où

certaines années BLOAVEZHIENNOU (& -iadennoù).

Boest = Boîte

BOITE ][ BOÎTE : BOEST f. -où (contenu) BOESTAD f. -où

bo²te à sel CHIPOT (-HOLEN) m. -où-

bo²te crânienne KROGENN (pe BUEST) AR PENN f.

bo²te à essieu KIB f. -où

bo²te aux lettres BOEST -LIZHEROÙ

bo²te de nuit boest noz, fam. toull du m. -où

mettre en bo²te c'hoari an troad leue (da ub.).

Botez = Chaussure

CHAUSSURE ][ BOTEZ(-LER) f. botoù (paire), -ioù & boteier (paires), (C.) arc'henad m. -où & (industrie) botaouerezh m. # chaussure à son pied (kavout) e barez f. he farez (prov.).

Bragoù = Pantalon

PANTALON ][ BRAGOÙ m. (paire) pl. -geier (cf. bragez var. -enn culotte, brikoù braies), loc. LAVREG m. -où, MARINED m. -où, OTOÙ m. (paire) pl. -teier (anc. hauts de chausse, & culotte...).

Brec'h = Bras

BRAS ][ BREC'H f. du. di(v)vrec'h pl. brec'hioù, brehioù (objet) & brec'henn f. -où : à bout de bras diwar -bouez e (ziv)vrec'h

à tour de bras a -dro -herr

le bras long hiroc'h e vrec'h evit e vañch (& hir e askell)

qun sur les bras ub. war e chouk, sur le bras war goubl e vrec'h

bras dessus bras dessous kazel -ha -kazel

à bras raccourcis a -dro -jouis

bras de fer (c'hoari) plegañ pognez.

Bremañ = Maintenant

MAINTENANT ][ BREMAÑ : bremañ pa c'hallan (que)...

dès maintenant A -VREMAÑ, DIWAR VREMAÑ.

Bugel = Enfant

ENFANT ][ BUGEL (cf. var. bugul berger) m. bugale (& -ez rare) dim. bugaligoù, parf. KROUADUR m. (cf. f.1, surt. enfant jeune

attendre un enfant bezañ keloù ganti

enfant naturel usu. LAERADENN f. (cf. avo(u)ltr(enn) adultérin)

un enfant du pays unan ganet ha maget e -barzh ar vro

bon enfant e -giz ar vro

l'enfant Jésus ar Mabig Jesus

enfant de choeur KOLIST, KURUST m. -ed, parf. MASIKOD (var. MARS-) m. -ed.

Burev = Bureau

BUREAU ][ BUREV, (usu. BURO) m. -ioù

(meuble) TAOL -STUDI f. -ioù & buro

bureau de poste, de tabac, ti -post m. -ez, -er, ti -butun

bureau de vote burev -votiñ.

C

C'hoari = Jouer

JOUER ][ C'HOARI : c'hoari kartoù (& ar c'hartoù aux cartes), (à div. jeux) c'hoari bazhig dall (à l'oeuf), an etev (au tison, & bizibul), gailh (au bouchon), kap (au trépied), kromm (à la crosse, & var. cf. à crosse), maenigoù (aux osselets, & kailhoù, pempigoù), patati (au cheval fondu), par pe dispar (pair ou impair), pikerom (& pikemer au piket), pun -dibun (au yo-yo) etc. (cf. à noms de jeux), c'hoant da c'hoari ganin (se jouer de moi, & div.), c'hoari pezh (du théâtre), mais (instrument) SON, -iñ (var. SENiÑ, SINIÑ base SON-), parf. c'hoari (ar) gitar...

jouer de (ruse) monet / mont dre (finesa...), parf. (fig.) bezañ g' an (dichañs...).

D

Debriñ = Manger

MANGER ][ DEBRiñ, -o (var. DIBRIÑ base DEBR-, tous sens), (intrans.) DEBRiñ BOUED (cf. fig. fouetañ, lipat croquer...), parf. vb. en -A : ex. kaota, yota (manger, & quémander..., de la bouillie), (cf. korfata, pilat boued)

as-tu mangé ton souper ? bet 'teus da goan ?

à boire et à manger (fig.) (kavout) trenk ha c'hwerv

manger ses mots cha(o)kat e c'henoù (cf. drailhañ)

manger des yeux dislontrañ e zaoulagad ouzh...

manger le morceau gwerzhañ ar bistolenn.

Den = Homme

HOMME ][ (en gal) DEN m. (pl. loc. -ed Wu, -où Go..., souv. TUD cf. paotred) (& loc. mut. an nen, au sens de : on), dér. (& personnage) PENN-DEN m., (relig., philos.) MAB-DEN m., souv. (gars., & pl.) PAOTR m. -ed : paotr ar gêr (homme de garde, & div. express. id. cf. à paotr), micherioù paotred, (costaud, viril) GWAZ m. -ion (pron. souv. [gwaz-s], mais he gwas [gwaùz-s] son mari, loc. he den) (cf. gour surt. au nég. personne, & par ext. rien... : n'eus gour), jeune homme den (& paotr) yaouank ; brave homme den mat ; homme ý den (& paotr) awalc'h da... ; homme fort (fig.) gwas ; homme de loi den a lezenn ; homme comme tout le monde kig ha gwad evel ar re all ; homme bien den tre (& a-zoare...) ; comme un seul homme holl ýr un dro.

Deskiñ = Apprendre

APPRENDRE ][ DESKiñ, -o (& var.)

fig. KLEVet.

Dimezi = Mariage

MARIAGE ][ DIMEZI(Ñ) m. -où (n.vb.), var. DIMEZ m. -ioù dér. -ENN, DIMEZIADENN f. -où (préc. fian¡ailles, cf. eured noce, dér. -enn épousailles), (institution) PRIEDELEZH f., var. -EREZH m. (W)

demande en mariage GOULENN -DIMEZIÑ (cf. -adeg, -adenn, gweloù & var.).

Disoc'h = Résultat

RESULTAT ][ RÉSULTAT : DISOC'H m. -ioù (& aboutissement, cf. vb. disoc'hañ), popul. pl. RESULTAJOÙ (cf. dilost, efed, frouezh, & gwered...).

Distro = Rentrée

RENTREE][ RENTRÉE : (des classes, de cartes, fonds...) DISTRO f. -ioù : distro ar skol, & distro -skol (cf. addigor), parf. n.vb.

Dor = Porte

PORTE ][ DOR f. (muté après art. : an NOR, popul. OR) pl. -ioù, souv. dorejoù, dorejer, doradoù W (mutés après art. : an norejoù...) : an nor -dal (d'entrée), an nor -borzh (p. cochère), dor leur pe dor vaoz an ti (-feurm : porte à l'avant où à l'arrière), lezel an nor digor (& fig. dor digor), e toull an nor (& en toull -dor embrame de la porte) (cf. dorikell, rakled glissière), (de ville, & géo.) PORZH m. -où : porzh Mikael (& usu. port, cour murée)

mettre à la porte usu. lakat (ub.) bar porzh

prendre la porte monet / mont bar porzh

faire du porte à porte (Johnnies) CHINañ (cf. en politique mont da gabaliñ)

veine porte gwazhienn borzh f.

Dorn = Main

MAIN ][ DORN m. (& poign) du. DAOUARN (var. -ORN) pl. -où (tous sens) (pl. daouarnoù), (de papier) MENAD m. -où (noter DORNAD poignée, parf. mal à la main, coup de la main)

dos de la main KILDORN m.

creux de la main FLAC'H f. du div- (cf. flac'had), des deux mains BOZ f. (parf. d'une seule), (cf. kraban pogne...)

à pleines mains A -ZORNADOÙ

le coeur sur la main e galon en e vañch

la haute main sur (udb.) en e zorn

il n'y va pas de main morte ned a ket dizamant ganti

sous la main dindan (edan) e zorn

de la main à la main eus an eil d'egile, & hep testeni ebet

de main de ma²tre g' unan hag a oar...

demander la main de qun goulenn ur plac'h da zimeziñ

haut la main aes kenañ (& ken-(ha-)ken)

prêter la main reiñ an dorn (mais reiñ un taol -dorn usu. donner un coup de poing)

en tierce main e tredeeg, -og

mettre la dernière main à peurgempenn (& div. vb. peur-)

en venir aux mains sevel bec'h etre...

passer la main dans le dos frotiñ skant (ub.)

jouer à la main chaude c'hoari dornig, & dalanao (& dornig marv à la main morte).

Douar = Terre

TERRE ][ DOUAR m. -où, -eier (tous sens), en douar (à terre, cf. en aod) (cf. en Argoad, cf. anc. glen, tir, sens spécialisés et dérivés)

terre cuite PRI POAZH m., terre végétale ATIL m.

courir ventre à terre appr. monet en douar, entre ciel et terre etre an neñv hag an douar

la Terre des prêtres Douar (& Tachenn) ar veleion, (cf. glaou douar, kren -douar, preñv -douar fig., & buzhug...).

Dour = Eau

EAU ][ DOUR m. -ioù, -eier (& -egier) parf. coll. -enn surt. liquide) (tous sens)

(sueur) DOURC'HWEZ m.

avoir l'eau à la bouche DOURENNiñ, parf. DIZOURENNiñ

tomber à l'eau monet d'ar c'hostez

eaux (liquide amniotique) dour idem.

Dous = Doux

DOUX][ -CE DOUS, (au toucher...) FLOUR, parf. fig. BOURRAPL, (cf. c'hwek délicieux...)

yeux doux daoulagad tener

marin d'eau douce soudard (war vor) m. -ed

filer doux bale moan

se la couler douce bezañ brav war e gorf m.

tout doux ! (en)t habaskik ! dousik dezhi !

E

Embann = Publicité

PUBLICITE ][ PUBLICITÉ : BRUDEREZH m., (de q.ch.) FORANITE f.

(une) appr. EMBANN m. -où (usu. bans).

Erc'h = Neige

NEIGE ][ ERC'H m. (& coll. -enn), (cf. boued -erc'h, dourerc'h, krazerc'h, souberc'h, teuzerc'h & erc'h teuzet)

blanc comme neige gwenn -erc'h (cf. -kann, -si(g)n...)

à la neige e toull an erc'h (emañ an amzer), fig. e -giz erc'h parf. hum. (neige) kaoc'h aelez m.

champ... de neige erc'heg f. -i, -ier

bonhomme de neige PAOTR KOZH (erc'h) m. -ed.

Erusted = Bonheur

BONHEUR ][ ERUSTED f.

(chance) EURVAD f., BONEUR m. -ioù.

Esa = Essai

ESSAI ][ ESA, var. ESAE m. -où (tous sens), (cf. taol -esa(e) coup d'essai).

Esper = Espoir

ESPOIR ][ ESPER m., loc. GOANAG m., parf. SPI m. (& emböche).

F

Fobal = Football

FOOTBALL ][ idem, souv. FOBAL m., & mell -droad f.

Formaj = Fromage

FROMAGE ][ FORMAJ (var. FOURMACH) m. -où, souv. -LAEZH (par opp. à -KIG pâté, de tête...), anc. surn. AMANENN BREIN (mal connu des Bretons)

fromage blanc KEUZIENN f.

Fourchetez = Fourchette

FOURCHETTE ][ FOURCHETEZ f. -où, var. FOURCHET f. -où, & coll. -enn, (de q.ch.) FOURCHETEZAD f. -où, loc. FOURCHETAD f. -où, & -ennad f. -où

(bâton fourchu) FOURCHELL f. -où, parf. (div. objet) FORC'HELL f. -où, (tuteur) FORC'HIGELL f. -où, (à couper l'ajonc) usu. FICHELL f. -où, var. -ENN f. -où.

G

Gar = Jambe

JAMBE ][ GAR f. du. divhar -où (cf. div c'har), var. DIVESKER (cf. esker), ober gar da ub. (croc en jambe, jeu de j.)

(de pantalon) gar ma bragoù, divhar al loereier, parf. GAREGENN f. -où, LOERENN f. -où var. LOEREZ coll. -enn -où, (ample, & manche, fond...) FLOKENN f. -où

(de charpentier) ESKER f. (cf. du. divesker), (de force) BOTEZ f. -i, -où

prendre ses jambes à son cou kemer hed e c'har (cf. ober gaol...)

à toutes jambes founnusañ ma c'hall

par dessus la jambe dreist penn -biz

tenir la jambe à qun kontañ ar gaoz g' ub.

plus de jambes marv e zivhar outañ

¡a lui fait une belle jambe pe sort foutr a ra dezhañ !, (cf. klipenn devant de jambe, garad mal, plaie à la jambe, gareg (pers.) aux fortes jambes nf., & firitelloù gambettes, dér. firitelleg, fouilhenneg (pers.) aux grosses jambes, frakelleg (pers.) aux jambes fendues, & vb. frakañ (se) fendre, garbet var. skarbet galbé, var. skarbelleg cagneux..., louaneg (pers.) aux jambes longilignes, rampl arqué & dér. rampichon(ig)..., treuzeg var. -elleg (pers.) aux pieds de travers...).

Glas = Bleu

BLEU ][ -E GLAS (div : -mor, mouk, oabr, -pers, -pour, -teñval & glasdu, glaswenn...), fig. (viande) HANTERGRIZ

peur, colère bleue aon, fulor ruz

sang bleu gwad nobl

la grande bleue ar gazeg c'hlas.

BLEU ][ GLAS /-Z m., & liv glas m.

(vêt.) BLEU m. -ioù

(marque) BLOÑS m. -où, (cf. -adur, & brondu)

(produit) BLEUN (glas) var. BLU m.

(recrue) unan glas e vegel m. reoù glas o begel

(Républicains) ar Re C'hlas

faire un bleu DUañ, -iñ.

Glav = Pluie

PLUIE ][ GLAV & m. pl. -e(g)ier & coll. -enn -où (grosses gouttes de p.), dim. -IG -où : glav oa oc'h ober (cf. fam. dour oc'h ober), var. (une) GLAVADENN f. -où (cf. arneñvenn), (de mer) MORC'HLAV m.

(à) l'abri de la p. DISGLAV (& var.) m., (fig.) UZ coll. -enn (cf. uz m. -ion, & vb. uzenniñ crachiner)

faire la pluie et le beau temps bezañ an aotroù Doue (eno...)

il n'est pas né de la dernière pluie n'eo ket ganet abaoe dec'h...

Goelan = Mouette

MOUETTE ][ GOUELAN(IG) m. -ed (préc. rieuse G. -PENN DU, & beg ruz, paviou ruz...), appr. EVN GWENN m. -ed, popul. MOUET m. -ed

mouette tridactyle KARAVEG m. -ed (cf. skrav(ig) sterne surn. gwennili -mor, & gouri).

Gouel = Commémoration

COMMEMORATION ][ COMMÉMORATION : n.vb. kounaat

appr. GOUEL m. -ioù : Gouel an Anaon (comm. des défunts).

Gouloù = Lumière

LUMIERE ][ LUMIÈRE : GOULOÙ m. -ioù, souv. -GOULEIER & coll. (parf. ???'???? KL...) sing. GOULAOUENN (f. -où & bougie, chandelle, cierge... selon le cas), anc. adj., dim. -ig

(scient.) LUC'H m. (cf. latin lux, & anc. dieu Lug)

fig. SKLÊRIJENN f. -où (cf. esparadenn...)

mettre en lumière & lakat (udb.) war -wel.

Gwele = Lit

LIT ][ GWELE m. -où : gwele kloz (& kostez, pleg, rez, skourr...), arc'h -wele pe stern -gwele (& châlit, cf. sel & stel ciel de lit, & lalla dodo, ched, flet & var.), (de...) GWELEAD m. -où, (rivière) NAOZ f. -ioù

(du vent...) TOULL (an avel) m. -où

garder le lit chom war e wele

aller au lit monet / mont d'e wele

enfant d'un autre lit lezvugel m. -vugale (cf. lezvab, lezverc'h...).

Gwenodenn = Sentier

SENTIER ][ GWENODENN (var. -JENN) f. -où, -inier, parf. MINODENN (var. BINOJENN, -TENN) f. -où, (cf. ribin, riboul...)

hors des sentiers battus er -maez eus al leur gozh.

Gwetur = Voiture

VOITURE ][ GWETUR (var. BWATUR W) f. -ioù (cf. karr-, & oto).

Gwezenn = Arbre

ARBRE ][ GWEZ(ENN) coll. -enn

(machine) MARB (& malb) m. -où

arbre creux KLEUZENN (var. KR-) f. -où

arbre à came marb meudek

noter que gwez(enn) s'emploie usu. devant les noms d'espèces (surt. KLT) : gwez pin, ur wezenn derv...

H

Hañv = Eté

ETE ][ ÉTÉ : HAÑV m. -ioù, (durée & souv. après indéfini) HAÑVEZH m. -ioù, parf. HAÑVAD m. -où, (été de ...) parf. HAÑVEZHIAD m. -où-

l'été de la St-Martin & var. hañvig foar Mikael (& foar an Nec'h...).

Hent = Route

ROUTE ][ HENT m. -où, souv. heñchoù : an hent meur (anc. voie romaine), ober hent (de la route, cf. faire route vers... skoiñ war du...), parf. (contenu) HENTAD m. -où, (itinéraire) ROUD m. -où

en route souv. YAV / YAO, YÔ!, EN HENT (& var. ba'n, ban...), se mettre en route MONET E LEV, mettre (q.ch.) en route LAKat (udb.) EN -DRO

faire fausse route bezañ war an hent fall, skoiñ hebioù...

code de la route kod an heñchoù (cf. estreved var. de straed, gardenn, karrhent & var.).

Heol = Soleil

SOLEIL ][ HEOL (var. HEAOL) m. -ioù, (lever du s.) deroù an heol W (cf. kuzh -heol, sav -heol, & amheol, brizh -heol, disheol...), (plante) TRO -HEOL m. (cf. f. tour...)

bain de soleil HEOLIADENN f. -où (cf. vb. heoliañ & var., tommheoliañ)

coup de soleil TAOL -HEOL m. -ioù.

Hiziv = Aujourd'hui

AUJOURD'HUI ][ HIZIV

(à venir) FETEZ (pe -EIZ)

loc. FENOZ (tous sens, proprement ce soir).

J

Jot = Joue

JOUE ][ JOT var. CHOT (& abus. JOD... cf. dér. jotad, jotig...) f. -où du. divjot & var., parf. BOC'H f. du. divvoc'h (cf. dér. usu. boc'h -ruz & var. rouge-gorge), loc. BOUGENN, BOUSELL f. -où du. divv-

(poisson, aliments) JOTENN var. CH- f. -où (cf. jotad coup sur la joue, calotte & dér.)

mettre en joue KOUCHañ, -iñ (ub.).

K

Kador-vrec'h = Fauteuil

FAUTEUIL ][ KADOR -VREC'H (& -vrec'hek) f. -ioù -b., parf. KADOAR -VOURET f. -ioù -b.

Kaletez = Galette

GALETTE ][ KALETEZ coll. -enn, parf. conf. avec crêpes KRAMPOUEZH, (arg. TUN) LETEZ coll. -enn, parf. (blé noir) TARTEZ coll. -enn (& tarte) L (cf. bignez) ; (gâteau) GWASTELL f. gwestell & coll. -enn, loc. KACHENN f. -où var. KACHED coll. -enn ; (sens argot.) GREF m.

Kamarad = Ami

AMI ][ -E KAMARAD (var. KAMALAD) m. -ed, -où f.1

MIGNON m. -ed f.1

& kariad m. -ridi

ami m. -ed f.1

maison amie ti kamaraded (mignoned...)

petit ami(e) SERVIJER, -OUR m. -ion, f. KAVALIOUREZ, -ed.

Kan = Chanter

CHANTER ][ KANañ, -iñ, -o

loc. SONiñ (chansons gaies...)

faire chanter drouktunañ, -iñ (ub.)

si ¡a lui chante ma kav e gont, mar kar dezhañ...

Kanaouenn = Chanson

CHANSON ][ KANAOUENN f. -où, parf. CHAÑSON f. -ioù

chanson gaie, légère... SON f. -ioù var. SONENN f. -où.

Kannad = Message

KANNAD ][ bih. -IG g. (où) message, & courrier (tous sens, & organe de presse, anc. ambassade...) & g. -ed messager, & envoyé, par ext. député,& kannadig parrez (bulletin paroissial).

Karantez = Amour

AMOUR ][ KARANTEZ f. -où

parf. AMOUR m.

Karkan = Collier

COLLIER][ (bijou) KARKAN m. -ioù, & tro -c'houzoug f. -ioù -g., parf. KELC'HIENN f. -où (objet circulaire)

(de cheval) GWAKOL f. -ioù

(en bourre) BOURELLENN f. -où

(en paille de seigle) TORCHENN f. -où

(en jonc) POUL m. -ioù

(en roseau) MONGORZ f. (& morgo m. -geier)

noter les div. parties : PARON m. -où (attelle), LOUANOÙ pl., & bilhojoù, briniskenn f. -où (lanières), AILHEDENN f. -où (& var., anneau), GOLC'HEDENN f. -où, STOUBENN f. -où... (rembourrage)

(en gén., tous sens) KOLIER m. -où (& collier de bête tressé)

(mécan.) PLEGENN f. -où

(boucherie cf. mell -kein échine)

franc du collier araoget -mat

donner un coup de collier harpañ, -iñ e -barzh ar c'holier

reprendre le collier adsterniañ, -iñ, & adkrogiñ g' ar c'holier.

Karr = Avion

AVION ][ KARR -NIJ m. kirri-

usu. AVION f. -où.

Kazetenn = Journal

JOURNAL][ (publication) KAZETENN f. -où, usu. JOURNAL m. -ioù (cf. keleier RBI, FR3...)

& (mémoire) deizlevr m. -ioù, (de bord) levr -lestr m.

(de terre) DEVEZH -ARAT m. -ioù- (cf. d.- falc'had & -skod en friche)

(anc. adj.) cf. pemdez.

Kazh = Chat

CHAT ][ KAZH m. kizhier (& kezhier)

excl. GAZH ! souv. CHAT, & chegat ! (cf. bis)

pas un chat pas ur penn -ki

pas de quoi fouetter un chat n'eo ket marv mil den

jouer à chat c'hoari redek an taol.

Kejadenn = Rencontre

RENCONTRE ][ KEJADENN f. -où (cf. kej jonction, emgav rendez-vous), parf. (sport) DIARBENN m. -où (& pl. dispositions...), popul. RAÑKONTR m. (surt. péjor., & (d') occase)

à la rencontre de (monet) WAR ZIARBENN ub., var. A -BENN (syn. WAR -BENN, øR -BENN) -HENT, (fam.) A -BENN -RAÑKONTR da ub. (cf. da zizarbenn ub. pour contrer qun, & àr -benn, en arbenn, war (e) arbenn au devant de...).

Kelien = Mouche

MOUCHE ][ KELIEN var. KELION coll. -enn : plomañ kelion (gober les m.), (sur la figure) KUCHIG m. -où

faire mouche ober mil (cf. ober kazh)

pêche à la mouche pesketa g' linennoù pluñv

pattes de mouche skrabadennoù yar (cf. skritur kazh)

prendre la mouche bezañ feuket (cf. en em gemer)

quelle mouche le pique ? flemmet eo bet g' ur wespedenn ?

Kempenn = Ranger

RANGER ][ RENKañ, -iñ, parf. KEMPENN (surt. arranger, & nettoyer, ordonner), (cf. klenkañ caser, garer...)

(Mar.) MONET / MONT HED -HA -HED

se ranger MONET DIWAR HENT (cf. tec'hel, & fig. furraat, parfetaat...).

Kentañ = Premier

PREMIER ][ -ÈRE KENTAÑ ad. superl., m. (& f.) : ar c'hentañ (& an heni kentañ), f. ar gentañ (& an heni gentañ)

en premier KENTAÑ adv.

Ki = Chien

CHIEN ][ -NE KI m. chas (anc. & loc. kon), & -où (objets) f.1 (& kiozenn f. -ed)

div. sortes (cf. à KI), ex. ki -chase (& jiboes), ki -douar (basset), ki -kolo (& koloeg & var., chien de garde), ki -kouchant (& klutour), ki -loull (loulou), ki -porzh (de ferme), ki -red (& puze), ki -saout (berger), ki -spagnol (épagneul) etc.

comme un chien evel ur penn -ki

entre chien et loup etre doubl deiz ha doubl noz (cf. rous -noz)

être chien (fig.) bezañ (bout) ki ouzh (douzh) ub.

coup de chien taol gast -amzer m. -ioù

ce temps de chien ar c'hast -amzer

avoir du chien kaout (en dout) digoradur

un mal de chien mil boan

chienne de vie kiez ar bed f.

comme chien et chat evel ki ha kazh

nom d'un chien ! MALLOZH GAST !

garder un chien de sa chienne miret un annoar diwar e vuoc'h, & miret greun (ouzh ub.)

en chien de fusil rodellet evel ur c'hi

chien de mer (roussette) KAZH -MOR m. kizhier-, ki -mor m. chas-, MORC'HAST f. -c'histi (cf. kazh -rous, touilh)

chien espagnol (poisson) lagayou m. -ed, & ki -spagn m. chas-.

Kig = Viande

VIANDE ][ KIG m. (& coll. -enn muscle) : kig -soubenn (pot au feu) etc. (cf. à kig : traduit aussi du boeuf, du veau, du cheval...), (chair) dizourañ e gig, pep -hini a ranko dougen e gig

aller chercher (& mendier) de la viande KIKA.

Kig-sall = Lard

LARD ][ (de porc salé) KIG -SALL m., (en gal & fig.) LARD m. (& ad.) : lard kanded (cf. hanter -lard)

faire du lard LARTAat, (au lit) hum. ober teil tomm

gros lard SAC'H TOAZ (YOD...) m. sier-

tête de lard PENN -TOAZ m. (cf. -to(u)seg, -touilh...)

rentrer dans le lard monet / mont da (ub., cf. ler).

Klañv = Malade

MALADE ][ KLAÑV (tous sens)

n. KLAÑVOUR m. -ion f.1, usu. UNAN KLAÑV m. f. GLAÑV, & anc. pl. kleñvion, kliñvien...

un peu malade MORGLAÑV, PEUSKLAÑV (cf. dihet), très malade KLAÑV -FALL, GWALL -GLAÑV

tomber malade kouezhel klañv, souv. skoiñ klañv (& bezañ skoet), parf. klañviñ & var.

Koad = Bois

BOIS ][ KOAD m. -où, -joù, (en gal) -eier, jeier, parf. coll. -enn (pièce de b.)

bois de chauffage KEUNEUD m. coll. -enn

bois d'oeuvre (et grosse pièce) PRENN m.

bois flexible GWIAL m. coll. -enn

la gueule de bois poan blev (& vlev)

pl. (cerf...) BRANKOÙ pl.

Koant = Joli

JOLI ][ -E, -MENT KOANT, (fig.) BRAV(IG) /& -K (parf. iron.), anc. jolif (nf.) (cf. prop fig. ...)

c'est du joli ! n'eo ket gwall vrav !

joli coeur EBEUL m. -ion f.1 (au fig.).

Kollet = Perdu

PERDU ][ -E KOLLET (tous sens) : kollet tud hag all (corps et biens), parf. KOLL

à ses moments perdus gwech ha gwezh all

comme un perdu evel unan kollet (cf. diank égaré...).

Komz = Parler

PARLER ][ KOMZ (surt. intrans.) : komz an eil d'egile (se parler, & g', ouzh...), excl. komzit din eus hennezh !, (tu parles !) me 'gomz dit !, & te gomz !, souv. KAOZEal, -J- (& causer), KONTañ, -iñ, -o (& raconter...), loc. PARLANTal, -iñ (& parlementer...), PREZEG (& prêcher, cf. précis. predeg W) var. usu. PREG, PRECHiñ, SAFARat, -iñ (de parler fort)...

n'en parlons plus ! mat pell zo !

généralement parlant o komz dre vras...

Koñfitur = Confiture

CONFITURE ][ KOÑFITUR m. -ioù (cf. kaotigell compote, yodenn marmelade).

Konifl = lapin

LAPIN ][ -E KONIFL, -IKL m. -ed f. -enn -ed, var. KOULIN m. (f.) -ed, souv. (domestique) LAPIN m. -ed f.1.

cage ou cabane à lapins loch, kraou lapined

chaud lapin LAPIN (fig.) & c'est un chaud lapin emañ an tan en e c'haol

coup du lapin an taol lapin

poser un lapin dalc'hen ub. war vrank.

Kousk = Dormir

DORMIR][ KOUSKet, -iñ, & (cf. huniñ, TUN. tortañ)

dormir comme un loir kousket evel ur broc'h (var. ur vuoc'h kozh...)

dormir mal drailhkousket

dormir bien kousket c'hwek, & plaen

dormir debout bezañ dall g' ar c'hoant kousket

contes à dormir debout koñchennoù (born)

dormir sur ses deux oreilles evel ur maen

dormir d'un trait ober nemet ur c'housk

il faut se méfier de l'eau qui dort diwar dour -red droug ebet, diwar dour -skoilh droug d'an holl (cf. morgousket, & morediñ, morvitellat, sorenniñ, & diveureiñ dormir tard, digousket...).

Kroc'hen = Peau

PEAU ][ KROC'HEN m. krec'hen, -in (& coll. -enn) (cf. kreoñ & var.), parf. (morte) KEN(N) m. (surt. composés ex. bugen, gavrgen, hoc'hken, leuegen...) & coll. -(n)enn (& pellicule), (de fruit...) PEL var. PEILH, (fine) PEILHAST m. (cf. peilhusk)

peau (de vache, fig.) LERGEN m.

peau bleue (poisson) MORC'HAST f. -c'histi

bien (mal) dans sa peau aes (diaes) en e groc'hen

vieille peau ! kozh tra !

faire la peau à qun toullañ ler ub.

faire peau neuve gouelmikaelat (cf. taoler e here muer)

avoir qun dans la peau bezañ sot -pitilh g' ub.

(bien, mal...) dans sa peau en e ruskenn.

L

Laouen = Joyeux

JOYEUX ][ -SE, -MENT LAOUEN dim. -ig (& souv. volontiers), parf. JOAIUS, & adv. joaiuzamant (vx).

Legumaj = Légume

# LEGUME ][ LÉGUME : LEGUMAJ m. -où, -choù, & louzoù -jardrin, -kegin... m. (pl.) -louzeier (usu. herbes, cf. anc. lu) (popul. fig.) TEV m. (cf. penn bras).

Liper = Gourmand

GOURMAND ][ , -E LIPER, -OUR m. -ion f.1, var. LIPOUZER m. -ion f.1 (LIPOUS adj.), usu. PAOTR E GOF m. -ed o c'hof (f.1...) ; (& branche gourmande) BROÑS coll. -enn-où.

Loen = Cheval

CHEVAL ][ LOEN (-KEZEG), PENN -KEZEG m. pl. KEZEG

(mâle, parf. étalon) MARC'H m. -où & div. pl. (cf. à MARC'H)

(monture) JAV (var. CHAV) m. -ioù

ROÑSE m. -ed, roñsed

(cf. kazeg)

à cheval WAR VARC'H, fig. A -RAMP (cf. diramp) war...

du cheval KIG -MARC'H m.

cheval de tête marc'h -blein (& jav beg)

ch. limonier marc'h -kle½r (& jav sugiou)

dernier cheval marc'h -limon

chevaux de course kezeg skañv

chevaux de somme kezeg samm

chevaux de trait kezeg tenn

chevaux de frise paluc'h hiriset coll. -enn

cheval d'ar¡on marc'h -korbell

fièvre de cheval terzhienn marc'h f.

monter sur ses grands chevaux monet war e varc'h (cf. marc'h Hamon)

remède de cheval louzoù tu pe du m.

à cheval sur (fig.) strizh g' udb.

jouer aux petits chevaux c'hoari marc'hig

jouer au cheval fondu c'hoari patati

chevaux de bois kezeg -koad.

Lostad = Train

TRAIN ][ (de...) LOSTAD m. -où, (péjor.) STROB m. (cf. strob an diaoul), (du train) STRELL m., (grand train) TRAIN m. (cf. sermoul, standur...), (marche) KERZH m. (cf. a -zoug e gamm...)

(rail) TREN (var. TREÑ) m. -ioù

(avant-)train (& par ext. d'atterrissage...) KILHOR m. (surt. pl.) -où, parf. REDELL f. -où (var. RIOLOÙ pl., cf. rodell), popul. (derrière) PENN -ADREÑV m.

train de bois cf. radellad

train de pêche roued ha fard

en train EN E CHARREOU, mettre en train lakaat en o charreoù (mise en t. n.vb.)

aller bon train POSTal

à fond de train D'AR PIMPERLAMM

en train de (faire q.ch.) EC'H / OC'H (ober udb.), devant cons. O var. É (mut. 4) : o kousket, é komz... parf. DA VAD O...

Louzoù = Médicament

MEDICAMENT][ MÉDICAMENT : LOUZOÙ m. pl. louzeier (& coll. sing. louzaouenn herbe médicinale).

M

Maen = Pierre

PIERRE ][ MAEN m. mein (parf. mut. après art. : ar vein) : mein -benerezh (&-ben, mein -dailh), (cf. lec'h, peulvan...), (mal) DROUG AR MAEN m.

div. sortes (cf. une centaine à maen), ex. ar maen -bez, ur maen -forn, ma maen -goulazh (& -govellat), ur maen -tan, maen -touch...

jeter la pierre taoler ar bec'h (& ar vallin) war, fam. chetañ mein g' (ub.)

faire d'une pierre deux coups lazhañ div c'had g' un tenn, pierre qui roule n'amasse pas mousse bili war ziribin ne zastumont ket a vezhin.

Malzenn = Flocon

FLOCON ][ MALZENN f. -où, parf. PLUÑVENN, PELLENN f. -où, usu. (soufflé) MOUCHAD m. -où

premiers flocons BOUED -ERC'H m.

gros flocons hum. RE GOZH pl.

Maouez = Femme

FEMME ][ (en gal) MAOUEZ f. -ed, -i

(épouse) GWREG f. gwragez, parf. PLAC'H f. (-ed, pas de mut. après art., mais avec adj. & composés) : (f. de ménage) ur plac'h -ti, -tiegezh, (f. de chambre) plac'h a gampr

bonne femme MAOUEZ : eh ! maouez !, loc. BOUFAM f., popul. HINI GOZH.

Mat = Bon/ne

BON ][ -NE MAT

très bon gwall vat

assez bon peuzvat

pour de bon da vat, evit mat

c'est bon mat eo !

il fait bon brav eo

bon ! mat ! (& usu. bon, loc. boden !)

sentir bon kaout c'hwezh vat (en dout blaz vat)

tenir bon dalc'hen krog

bon ami bonami m. -ed f.1 W.

Mel = Miel

MIEL ][ MEL m. (-où) (cf. follenn, tirenn...)

tout miel (fig.) libistr tout.

Melegan = Blond

BLOND ][ -E MELEGAN adj. m. -ed f.1

& usu. (blev) melen, melen e vlev m. ...

Mintin = Matin

MATIN][ MINTIN m. -iou, syn. BEURE m. -où : diouzh ar mitin, parf. da vitin, (après num., & matinée) MINTINVEZH, BEUREVEZH m. (f. comme -vezh) -ioù

ce matin AR MINTIN -MAÑ, AR BEURE -MAÑ (surt. en ce moment), mais (révolu) EVIT AR BEURE, HIZIV VINTIN, loc. AN DEZ -MAÑ, KENTOÙ (souv. -AOU)

de bon matin MINTIN MAT, BEURE MAT, var. MINTIN GOULOÙ (& -C'H.)

dès le matin A -VEURE, ADAL AR MINTIN...

Moger = Mur

MUR ][ MOGER parf. MAGOAR, -OER (& var. nuance de muraille) f. -ioù (cf. mogerenn var. magoarenn pan de mur, mogeriad enceinte de murs...), (extérieur) MUR f. -ioù

faire (sauter) le mur monet (lammet) dreist ar voger

le dos au mur e gein ouzh ar vur

mettre au pied du mur (lakaat) an tach da...

Moneiz = Monnaie

MONNAIE ][ MONEIZ m. -où : moneiz bihan (& fam. rous)

faire de la monnaie ober moneiz & dispenn ur pezh arc'hant

monnaie courante (udb.) stank -stank

rendre la monnaie de sa pièce kas an dorzh d'ar gêr.

Mor = Mer

MER ][ MOR m. -ioù, (de...) MORAD m. -où (cf. ur mor a dud, cf. péjor. gwelion, kazeg c'hlas)

basse mer IZELVOR (var. MOR IZEL basses eaux), haute mer UHELVOR (var. MOR UHEL, cf. gourlen), & pleine mer DONVOR (var. MOR DON, cf. da greiz)

en mer WAR VOR

sur mer WAR AR MOR

coup de mer TAOL -MOR m. -ioù

mer grosse MOR PO(U)NNER, démontée GWALL VOR...

bras de mer GWAZH -VOR f. -ioù m. (parf. BREC'H -VOR f. -ioù -m.).

Morenn = Brouillard

BROUILLARD ][ MORENN (cf. -adenn) f. -où

MOGIDELL f. -où

MOUGENN f. -où

à br. mogidellus.

Moustachu = Moustachenneg

MOUSTACHU ][ -E MOUSTACHENNEG /& -K adj. m. -ion.

N

Nes = Proche

PROCHE ][ NES adj. (anc. comp.) : kar -nes (var. neskar & intime), ar re -nes (var. de : ar re -se), hon nesañ kerent (kerent nes(añ) proches)

de proche en proche A VAN DA VAN (cf. a -nes, war -nes, & amezeg, & tost près, kar -tost & tostkar).

Nevez = Nouveau

NOUVEAU ][ -VELLE (& -VEL) NEVEZ ad. (tous sens)

n. unan nevez (cf. nf. an Nevez)

du nouveau TRAOU NEVEZ

tout nouveau NEVEZ -FLAMM (cf. -flimmin)

à nouveau A -NEVEZ (par ext. de nouveau, comme en fran¡.)

de nouveau ADARRE (var. ARRE, parf. A -NEVEZ)

nouveaux mariés tud nevez (cf. gwreg & ozac'h nevez...).

O

Oabl = Ciel

CIEL ][ (météo) OABL (var. -BR, EBR W) m., & coll. -enn (nue)

(religieux) NEÑV m. -où

(cf. amzer atmosphère)

excl. DOUE !

(de lit) STEL m. -où & coll., SEL m. -ioù

ciel d'étoiles stergann m.

à ciel ouvert en di -zolo

entre ciel et terre etre an neñv hag an douar

remuer ciel et terre bale war ar mor (evit ub.)

le feu du ciel tan an neñv

élever qun au ciel kas ub. d'an neñv

tomber du ciel bout boemet -p(o)lok

au septième ciel en e bemp plijadur warn -ugent.

Ostaleri = Auberge

AUBERGE ][ OSTALERI (var. -IRI, -IDI) f. -où

TAVARN f. -ioù

on n'est pas sorti de l'auberge n'omp ket deuet war gorre hon bec'h

auberge espagnole an degas ganeoc'h da zebriñ ganeomp -ni (& evel tantad Sant Yann / pep -heni e damm).

P

Panell = Panneau

PANNEAU ][ PAN(N)ELL f. (& m.) -où : panell -vas (de selle), (de porte...) PASTELLENN f. -où, (chasse) LINDAG m. -où (cf. kouevratenn)

tomber dans le panneau skoiñ e -barzh (al las).

Paouez = Pause

PAUSE ][ PAOUEZ m., var. POZ m. parf. POZAD m. -où, parf. DISTAG m. (cf. sav -kein répit, tenn -anal halte...).

Pemoc'h = Cochon

COCHON ][ PEMOC'H (var. PENN -MOC'H) m. MOC'H, fig f.1

excl. (o) bemoc'h !

(cf. hoc'h, & penn -hoc'h porc, porc'hell pourceau, to(u)rc'h, & hoc'h -t. verrat, & kokoch enf., doc'h usu. ...)

cf. cris à l'adresse du cochon (souv. redoublés) chuem -, darc'h - (& t-), koch - (& g-), si(k)-, tiou-...

Perukenner = Coiffeur

COIFFEUR ][ -EUSE PERUKENNER, -OUR m. -ion f.1

usu. FICHER BLEV, TOUZER-, TROC'HER- m. -ion f.1.

Peskerezh = Pêche

PECHE ][ PÊCHE : PESKEREZH m. (f. au sens de lieu de pêche, & popul. en gal), var. PESKETAEREZH m. (& halieutique), (une) parf. PESKETADENN f. -où, popul. MICHER f. -ioù

aller à la pêche monet / mont da besketa

en pêche EN AOD.

français -> bretonbreton -> français

Pezh = Pièce

PIECE ][ PIÈCE : PEZH m. -ioù (tous sens), parf. (contenu) PEZH(I)AD m. -où : pezhadoù douar (& tachad douar), sing. PEZHIENN f. -où (cf. sing. -enn ex. koadenn...), parf. TAMM m. -où (usu. morceau) : savet a -bezhioù hag a -dammoù (de toutes pièces), lakaet a -bezhioù (& a -dammoù en pièces)

pièce de tissu PEÑSEL m. -ioù (cf. dabon)

pièce d'artillerie PEZH -KANOL

pièce d'eau LENNAD -DOUR f. -où-

pièce de théâtre pezh -c'hoari

pièce principale (tradit.) TI -TAN m.

(tout) d'une pièce A -BEZH (-KAER), (cf. en e bezh en entier...)

tailler en pièces DISPENN (udb.)

donner la pièce reiñ arc'hant -chañs (& -butun, cf. gwerzh -butun).

Planed = Planéte

PLANETE ][ PLANÉTE : PLANED m. -où, parf. PLANETENN var. PLANEDENN f. -où (destin).

Pozañ = Poser

POSER ][ POZañ, -iñ, parf. (objet) LAKat var. LAKAat (usu. mettre...), (cf. lakat e anv poser sa candidature...), (péjor.) ARVEZiñ

poser une question ober ur goulenn & popul. pozañ ur gistŒon

(se) poser (problème...) sevel ur gudenn...

poser comme condition DIVIZañ (udb., e...)

se poser (avion...) leuriañ, -iñ, (pers.) c'hoari (e salver...).

Prof = Cadeau

CADEAU ][ PROF m. -où

(de pardon, d'étrennes) NEVEZ m. -ioù.

R

Red = Cours

COURS ][ (fleuve...) RED m.

parf. KERZH m.

(mal) REUZ m. -ioù

(taux) FEUR m. -ioù

(le¡on) KENTEL f. -ioù, parf. SKOL f. : ober skol

(avenue) BALI f. -où

cours d'eau GWAZH -DOUR f. -ioù

le cours du porc est à... emañ ar moc'h e -barzh... lur

la chute des cours (pa vez) torret war (ar moc'h)

en cours KROG (eo)

au cours E -KERZH.

Riñvier = Fleuve

FLEUVE ][ RIÑVIER (var. RINIER, REÑVIER) f. -où

fleuve (de ...) RIÑVIERAD (& var.) f. -où.

Riskladenn = Glissade

GLISSADE ][ RISKLADENN (var. RIKLA-, RISKA-) f. -où.

Roched = Chemise

CHEMISE ][ (d'homme) ROCHED f. -où

(de femme) HIVIZ (var. HIÑV-) f. -où

(sous-vêtement) KREZ m. -ioù, KREZENN f. -où

(enveloppe) GOLO (var. GOLE) m. -ioù

chemise de nuit hiviz -noz f. -où-.

Ruz = Rouge

ROUGE ][ RUZ ad. m. (tous sens) : gwin ruz (var. hini ruz du r.), ruz -pok (à lèvres)

se fâcher tout rouge fachañ ruz

voir rouge lakaat e voned ruz...

poisson rouge pesk aour

chauffé au rouge tommet ruz (cf. glaou ruz & goret...).

S

Sac'h = Sac

SAC ][ SAC'H m. seier (de sec'hier), sier : ur sac'h -aod (de marin), -broc'h (d'ouvrier...), (contenu) SAC'HAD m. -où (& fig. sac à...), sac à main parf. SAKOCH n. -où

la main dans le sac (tapet g') e zorn er sac'h

vider son sac laret e begement da...

dans le même sac memes kouch (int), & karr ha kilhoroù

plus d'un tour dans son sac korfigell ennañ, & vis fall en e gorf...

l'affaire est dans le sac graet ar stal ! (cf. er sac'h : fichu)

(bot.) idem, cf. seier dour Fucus...

savereeterezh = Sauvetage

SAUVETAGE ][ SAVETEEREZH m., parf. SOVETAEREZH

bateau de sauvetage bag sovetaj f.

Sifern = Rhume

RHUME ][ SIFERN m. -ioù, (cf. -adur), loc. CHOBERD W m., (cf. friad rhinite, pennad céphalée, fam. revrad crève, & arouez div. névralgies, anouedadur refroidissement, gwaskenn bronchite...).

Sivi = Fraise

FRAISE ][ SIVI coll. -enn -où, loc. (de cult.) FREZ(EZ) coll. -enn

aller aux fraises SIVIA, (fig.) LUSA

aux fraises g' ar sivi

ramener sa fraise digoriñ e flapenn (& e doull...).

Sizhun = Semaine

SEMAINE ][ SIZHUN (souv. SI'N, S'UN SUHUN) f. -ioù, (durée, & après num.) SIZHUNVEZH f. -ioù, (contenu) SIZHUNVEZHIAD var. SIZHUNIAD f. -où (& parf. paye), (certaines semaines) SIZHUNVEZHIENNOÙ pl.

en semaine WAR AR PEMDEZ

dernière semaine de l'année SIZHUN GOZH var. KOZH SIZHUN f. (cf. gourdezioù...)

de semaine usu. PAOTR AR GÊR

fin de semaine diben -sizhun m. -où

à la petite semaine eus an eil deiz d'egile.

Skoihl = Panne

PANNE ][ SKOILH m. (& écueil...)

en panne SKOILHET (cf. stanket), usu. BOUT (Mar.) A -BAN(N).

Skol = Ecole

ECOLE ][ ÉCOLE : SKOL f. -ioù

(bâtiment, établissement) TI -SKOL m. -ez-, -er-.

Soubenn = Soupe

SOUPE ][ SOUBENN f. -où (cf. chaodell var. j-), loc. (pain trempé) SOUB m. (opp. à SOUBENN soupe liquide)

(neige) SOUBERC'H m.

gros plein de soupe SAC'H SOUBENN m. seier (cf. soubenner), manger de la soupe sur la tête debriñ krampouezh war benn ub.

soupe au lait (bezañ) FOLL

trempé comme une soupe GLEB -PAR -TEIL var. GLEB -TEIL (cf. bouilhañs, gwimpad).

T

Taol = Table

TABLE ][ TAOL f. -ioù : an Daol Santel (& -bask), an daol -voued (& appr. d'hÔte)

table des matières TAOLENN f. -où.

Ti = Maison

MAISON ][ TI m. -ez, -er (tous sens), ex. ti -retred (& ti ar re gozh foyer-logement), ti -yec'hed, ti ar re yaouank (& Ti an Holl), Ti -heol & div. nl. Ti ma Bro..., (chez soi) KÊR f. (surt. avec art. déf. & poss.) : graet er gêr (fait maison), parf. (iron.) DU -MAÑ (usu. chez moi, nous) : ar sindikad du -mañ...

Tinell = Cantine

CANTINE ][ TINELL f. -où, usu. KANTIN m. -où (& -enn f. -où)

mal -ofiser f. -ioù.

Tok = Chapeau

CHAPEAU ][ TOK (var. TOG) m. -où, -eier : un tok foñs hir (& mo(u)l hir)

excl. mat kaer !

s'habiller en chapeau monet e tok

sur les chapeaux de roues fonnusañ ma c'hall

travailler du chapeau c'hoari g' e voned

coup de chapeau (anc.) diwisk -tok m.

Tomm = Chaud

CHAUD ][ -E , -MENT TOMM (var. TOEMM, TIOMM W)

très chaud tomm -berv (bouillant), -broud, -gor, -poazh, -skaot & tomm ruz

fig. usu. START : start eo bet ar jeu

tête chaude penn -bervet

pleurer à chaudes larmes gouelañ (& oueliñ) dourek

ni chaud ni froid na tomm na yen (& na droug na vad)

j'ai eu chaud bet eo tomm din

il n'est pas chaud pour... lure en deus da...

chaudement vêtu gwisket tomm.

Toneta = Thonier

THONIER ][ BAG -TON (var. -TONETA) f. -où..., popul. PAOTR -TOÑ m. -ed.

Trec'h = Victoire

VICTOIRE ][ TREC'H m. -ioù, (cf. maout), parf. VIKTO(A)R f. -ioù

crier victoire ober you -you.

Tresadenn = Dessin

DESSIN ][ TRESADENN f. -où

(le) n.vb. TRESAÑ & treserezh m. (art du dessin), (cf. tresidigezh fa¡on de dessiner), usu. DESSIN m. -où

dessin animé tresadennoù bev & skeud(ennoù) bev pl.

dessin industriel n.vb. GOBARIAÑ

falloir faire un dessin usu. dav dilostañ ar babi da (ub.).

Troad = Pied

PIED ][ TROAD (var. TRAED) m. du. daoudroad pl. treid (parf. -où), (objets) -où : monet war droad (& àr, war e droad), var. war dreid (& e dreid, loc. o zreidoù), aet war e dreid noazh (cf. usu. diarc'hen (-kaer)...), penn -kil -ha -troad (de pied en cap), (mesure) TROATED (de -HED) var. -TAD m. -où, (mal de pied) TROADAD m. -où

parf. (fig.) PENN m. -où : ur penn kaol... (mais troad ar wezenn...)

coup de pied CHOUG (var. SOUK) AN TROAD m. -où an treid

pied à pied TROAD OUZH TROAD

prendre pied KEMER TROAD

mettre sur pied LAKat WAR DROAD, E -SAV (cf. sevel...)

mettre le pied TAOLer TROAD, les pieds LAKat E DREID (e -barzh ar plad)

au pied de OUZH TROAD, (fig.) E TRAOÑ parf. E -HARZ

sur pied (vendre...) WAR O GAR, DIWAR O SAV, (fig.) WAR VALE

perdre pied KOLL PLANT, SONT

mettre à pied SKOiñ ER -MAEZ

lever le pied KEMER HED E C'HAR

saut à pieds joints LAMM -JUNT, parf. -PIK

¡a lui fera les pieds ! mad zo graet dezhañ !

au pied du lit ouzh penn -traoñ ar gwele (cf. treid ar gwele)

au petit pied bihan o ment

prendre son pied, & le pied ! appr. C'HOARI (e benn, las...)

pied de nez troatad fri m.

U

Ui = Oeuf

OEUF ][ UI (loc. U), VI, WI m. -où oeuf de raie BOTEZ RAE f., (& de rousette) BOTEZ VRAN f. # oeufs de poisson (rogue) GREUN coll. # oeufs de grenouille GWELE RANED m. -où- (cf. krouañs, nez...) # dans l'oeuf en ui, & fig. en glas # poule aux oeufs d'or kloc'h aour m. # va te faire cuire un oeuf kae da sutal brulu (war Venez Are, Bre...).

Urzhiataer = Ordinateur

ORDINATEUR ][ urzhiataer m. -ion, & id. m. -ien, (cf. kompoder).

V

Votadeg = Election

ELECTION ][ ÉLECTION : VOTADEG (& b-) f. -où & 2, parf. ELEKSION f. -où, dilennadeg f. -où... & (Bible) dilennidigezh f. -ioù (cf. vot vote, voterezh scrutin, mouezhiadeg suffrage, mouezherezh électorat...).

Y

Yaouank = Jeune

JEUNE ][ -MENT YAOUANK ad. (parf. m., tous sens), (adv.) parf. EN (EZ) YAOUANK

n. UNAN YAOUANK m.f. pl. re y., parf. daou yaouank, pl. yaouankizoù (cf. menn(ig) chevreau...).

Yar = Poule

POULE ][ YAR f. yerezed (& yer poulets en gal), (cf. dozverez, gorerez, klocherez, sklokerez...), (fig.) YAREZ f. -i (péjor., cf. usu. polez poulette)

poule d'eau YAR -ZOUR (-DOUR) & douryar C. f. yer-

mère poule yar hec'h evned (cf. Yarig hec'h evned Pléiade)

chair de poule kroc'hen -gwaz (var. -gway), & -naer m.

quand les poules auront des dents p' o devo dent ar yer

poule mouillée kozh yar (péjor.), usu. KAZH GLEB (cf. kac'h alanig...).

Yen = Froid

FROID ][ -E , -MENT YEN var.

à froid en yen, ez yen.

FROID ][ (qu'il fait) YENIJENN, var. YEINIZION, YENION, -¶EN f.

(qu'on ressent) RIV m., (& avec nuance de maladie) ANOUED m., parf. (par euphémisme, de pauvreté) PAOURENTEZ f.

un froid noir yen -du, -ki (& chas), -put...

coup de froid RIVADENN f. -où, (& rhume...) TAOL -ANOUED m. -ioù

ni chaud ni froid na tomm (toemm) na yen (yein)

en froid yen (ouzh ub.)

il y a un froid yen eo an traou (etre...).